PHÁP LAM LÀ GÌ? KHÁM PHÁ NGHỆ THUẬT TRÁNG MEN TRÊN KIM LOẠI CỦA VIỆT NAM

PHÁP LAM LÀ GÌ?

Pháp lam là một loại hình nghệ thuật thủ công kết hợp giữa kim loại (thường là đồng) và men.

Sau khi được tráng men, sản phẩm được nung ở nhiệt độ cao từ 750–850°C, tạo nên lớp men có độ bóng, màu sắc rực rỡ và bền vững theo thời gian.

Đây là kỹ thuật đòi hỏi tay nghề tinh xảo và sự kiên nhẫn, bởi chỉ một sai lệch nhỏ cũng có thể khiến sản phẩm hư hỏng.

Tùy theo cách thể hiện, Pháp lam có nhiều kỹ thuật như: Cloisonné (chặn men bằng dây kim loại), Champlevé (khắc lõm rồi tráng men) hay Painted enamel (vẽ trực tiếp bằng men).

CÁI NÔI CỦA PHÁP LAM…

Nghệ thuật tráng men kim loại đã xuất hiện từ hàng nghìn năm trước, lan rộng sang các nền văn minh như La Mã, Byzantine, Ba Tư và Ấn Độ. Ở châu Âu, Pháp lam (émail) rất thịnh hành trong thời kỳ Trung cổ, đặc biệt trong các vật phẩm tôn giáo.

Tại châu Á, Trung Quốc là nơi phát triển kỹ thuật Pháp lam rất sớm, nổi bật với dòng men cloisonné thời nhà Minh và nhà Thanh. Những ảnh hưởng từ Trung Hoa sau đó lan sang Việt Nam, Nhật Bản và Hàn Quốc, tạo nên các dòng Pháp lam mang bản sắc riêng.

Tấm men cloisonné Byzantine của Thánh Demetrios , khoảng năm 1100

HÀNH TRÌNH PHÁT TRIỂN PHÁP LAM TẠI VIỆT NAM.

Tại Việt Nam, Pháp lam được đưa vào sử dụng từ đầu thế kỷ 19, dưới triều Nguyễn. Khoảng năm 1827, vua Minh Mạng đã cho lập xưởng Pháp lam chuyên chế tác đồ dùng và vật phẩm trang trí cung đình.

Pháp lam Huế nhanh chóng tiếp thu tạo ra các sản phẩm chủ yếu là đồ thờ cúng, đồ dụng hàng ngày, trang trí. Đặc trưng của Pháp lam thời Nguyễn là ứng dụng Pháp lam vào các kiến trúc, khác biệt hơn các nước trong khu vực thời điểm đó.

Tuy nhiên, nghề Pháp lam chỉ hưng thịnh trong một thời gian ngắn. Đến cuối thế kỷ 19, kinh đô Huế thất thủ do chiến tranh, nghề này dần mai một. Năm vua Đồng Khánh cũng cố phục dựng khởi tạo lại các xưởng Pháp lam tuy nhiên không đủ kinh phí rồi rơi vào thất truyền. Từ lúc khai sinh đến lúc thất truyền Pháp lam Việt Nam chỉ hoạt động được 60 năm.

Tách trà và đĩa lót vẽ “ Lưỡng long ”, hiệu đề “ Thiệu trị niên tạo”

DI SẢN CUNG ĐÌNH VÀ GIÁ TRỊ VĂN HOÁ

Pháp lam không chỉ là một kỹ thuật chế tác mà còn là biểu hiện rõ nét của văn hóa cung đình và tinh thần thủ công Việt Nam. Mỗi tác phẩm là một phần của lịch sử – chứa đựng nghệ thuật, triết lý thẩm mỹ và kỹ thuật truyền thống của người thợ xưa.

Ngày nay, với sự quan tâm của giới nghiên cứu và nghệ nhân, Pháp lam đang được từng bước phục hồi, ứng dụng vào nhiều lĩnh vực mới như: trang sức, quà tặng doanh nghiệp, vật phẩm lưu niệm, nghệ thuật đương đại…

Tranh Phượng hoàng – do Lam Sắc chế tác

Pháp lam là một trong những di sản nghệ thuật độc đáo của Việt Nam, có nguồn gốc sâu xa từ văn hóa thế giới và đã được bản địa hóa theo cách rất riêng. Tìm hiểu và gìn giữ Pháp lam chính là cách để kết nối với quá khứ, tôn vinh giá trị thủ công và làm giàu thêm bản sắc văn hóa dân tộc.

xem thêm

Lam sắc – The Artians Fair 3: Khi Pháp Lam góp mặt cùng tinh hoa thủ công Việt

Lam sắc – VTV3:
Lan toả di sản Pháp Lam tới cộng đồng cả nước

Lam sắc – Hùng túy: Giao thoa nghệ thuật Pháp Lam và thiết kế đương đại